Bu yazımda sizlere insanlarını çok sevdiğim tarihi bir belde ile ilgili bilgiler vermeye çalışacağım. Konya ili Doğanhisar ilçesine bağlı küçük bir yerleşim yeri olan Deştiğin kasabası, İç Anadolu Bölgesi’nin önemi pek öne çıkarılamamış yerleşim yerlerinden biridir. Dar bir vadide kurulmuş, köklü tarihiyle dikkat çeken Lüpen ekimi yapılan merkezlerden biri olan bu yerleşim yeri sosyal, ekonomik ve kültürel açıdan önemli bir konuma sahiptir. Sakinliği, verimli fakat çok az olan toprak varlığı ve yazılmamış köklü geçmişiyle Deştiğin yerleşim yeri olarak Anadolu’nun saklı kalmış değerlerinden biridir.
Ben Deştiğine ilk gittiğimde Kasaba idi, Büyükşehir Yasası çıktıktan sonra 2014 yılında Doğanhisar’a bağlı mahalle olmuştur. Beldenin kuruluşu hakkında herhangi resmi bir belge bulunmamakla birlikte beldede bulunan, mermer sütun halinde ki tarihi mezar taşları, o dönemlere ait sadece isim olarak bilinen Şıh Mahmut ve Şıh Abdurrahman isimlerinden kuruluşu çok çok eskilere dayandığı anlaşılmaktadır. Anlatılan bir Efsaneye göre, Horasan dan gelen iki kabile burada karşılaşmışlar. Her iki kabile de burada yerleşmek istemiş fakat aralarında bir türlü anlaşamamışlar. Bunun üzerine aralarında savaş mukabilinde bir mücadele başlamış. Yerleşim yerine önce gelen kavim, sonraki gelen kavmin çokluğundan korkmuş kendi sayılarını onlardan fazla göstermek için savaş alanındaki siperlere asker babında sütunlar dikmişler. Bu taktik sayesinde amaçlarına ulaşarak sonradan gelen kavmi uzaklaştırmışlar. İşte bu mücadeledeki bu savaş taktiğindendir ki bu yerleşim yerinin adını Taşdiken koymuşlar. Bu isim zamanla değişerek Taşdığın ve daha sonraları da Deşdiğin adını alarak bu adla günümüze kadar gelmiştir. Deşdiğin kelimesinin farsça bir anlam taşıyan ve Pekyiğit anlamına geldiği söylense de bu anlamın doğru olmadığı düşünülmektedir. “Deştiğin” kelimesi Türkçede “delmek, yırtmak” anlamındaki “deşmek” fiilinden gelmekte olan bir kelimedir. Efsanede belirtildiği gibi kazılan (Deşilen) çukurlardan aldığı da düşünülebilir.
Bir başka rivayete göre ise Anadolu’nun fethinden sonra İran’ın Horasan şehrinden gelen 3 kardeşin Doğanhisar Deşdiğin ve Beyşehir’e yerleştiği belirtilmektedir. Doğanhisar’daki Ulu Cami, Deşdiği’ndeki Şeyh Habib Cami ve Beyşehir’deki Eşrefoğlu Camisinin birbirine mimari olarak benzemektedir. Bu benzerlik tarihi geçmişine delil kabul edilmektedir.
Eskiden Hürriyet ve Cumhuriyet adında iki mahalleden oluşan kasaba olan bu yerleşim yeri Konya ilinin Doğanhisar ilçesine bağlı olup Sultan dağlarının ikinci yüksek tepesi olan 2615 m yüksekliğinde ki Kafadağının batısında ve Akşehir- Beyşehir yolu üzerinde kuzeyden güneye uzanan dar bir vadiye yerleşmiştir. Rakım 1500 m’dir. Güneyinde Akşehir ilçesi, güneydoğusunda Ilgın ilçesi, doğusunda Konakkale (Beğri) beldesi, batısında Davras köyü, kuzeyinde Kemer köyü ve Ayaslar beldesi bulunmaktadır. Bitki örtüsü bakımından zengin olan beldeyi çevreleyen dağlarında çam, meşe, ardıç ağaçları ve sistüs (tavşancık) çalıları bulunmaktadır. Yerleşim yerinde 1994 hizmete açılan bir de sulama göleti mevcuttur. Bu gölet, su ürünleri avcılığı ve piknik alanı olarak çevreye ve misafirlerine doğal güzelliği ile hizmet vermektedir.
Dar ve uzun bir vadide yer alan Deştiğin’in geçim kaynakları sınırlı olup çok az tarıma elverişli verimli araziye sahiptir. Az miktarda küçükbaş ve büyükbaş hayvancılık ve arıcılık yapılmaktadır. Deştiğini diğer yörelerden ayıran en önemli özelliği de TERMİYE (Lüpen- Acıbakla) bitkisinin yetiştirilmesidir.
Benimde Deştiğin ile tanışmam Lüpen ile ilgili araştırmalardan dolayı 1990’lı yılların başlarında olmuştur. Büyük oğlumun ilkokulda öğretmeni olan daha sonra da burada Belediye Başkanlığı yapmış olan Hüseyin Yokuş hoca vasıtasıyla Lüpen denemelerini arazisinde kurduğumuz Enver Tutar ile dostluğumuz başlamıştır. Ayrıca arazisinde deneme yaptığımız tarla sahipleri, öğrencilerimizin aileleri ve çaylarını içtiğimiz Deştiğin’lilerden hep ilgi gördük. Lüpen le ilgili yaptığımız araştırma süresince üç yıl evinde çok sıcak ve leziz yemeklerini yediğimiz Gülay Tutar’ın misafirperverliğini ben ve denemede yer alan arkadaşlarım hiç unutamamıştır. Bu güzel beldenin sıcakkanlı insanlarına teşekkür eder güzel, mutlu bir gelecek ve sağlıklı günler dilerim. Lüpen araştırmalarıyla başlayan Deştiğin ile bağımız ve bağımlılığımız, Tutar ve Yokuş aileleriyle olan dostluğumuz halen devam etmektedir.
Birçok faydası olan Acı Bakla bu beldede geçmiş yıllarda daha fazla yetiştirilmekte idi. Acı bakla tohumları kaynatılarak termiye elde edilir. Termiye Konya’da çerez olarak tüketilmektedir. Eskiden kaynamış suyu haşerelerin mücadelesinde kullanılırdı. Son yıllarda Lüpenin yerini çilek ekimi almış olup göletin yapılışı ile birlikte çilek üretimi de hatırı sayılır seviyelere ulaşmıştır.
Tarla arazisi az olan Deştiğin’de iş imkânları kısıtlı olduğundan yerleşim yeri dışında devlet memuru ve işçi olanı çok insanı vardır. Bu nedenle göç veren bir yerleşim yeridir.
1970 yılında belediyelik olan belde 2014 yılında Büyük Şehir Yasası ile Doğanhisar’ın Mahallesi olmuştur.
Konya Doğanhisar'a bağlı Deştiğin beldesinin 2000 yılı genel nüfus sayım sonuçlarına göre toplam nüfusu 3.962 iken sürekli göç vermesi nedeniyle mahallenin nüfusu 2012 yılında 1402’ye ve 2025 yılında 1344’e düşmüştür. Nüfusu azalsa da sıcakkanlı insanlarının dostlukları daha da artmaktadır.
Havası, suyu ve insanı güzel olan Deştiğin’de ikamet eden nüfusun çoğunluğunu emekli orta yaş ve ortayaş üzeri kişiler oluşturmaktadır. Akşehir- Beyşehir kara yolunun ve mahallenin dıştaki Çevre Yolu yapımı tamamlanmış olması nedeniyle ulaşım için hiç bir sıkıntısı kalmamış olup beldenin gelişimine katkı sağlamaktadır. Belde bulunan Kafadağı dağ sporları, su göleti de su ürünleri ve su sporları açısından değerlendirilmelidir. Ayrıca çok sayıda mevcut su kaynakları da küçük su göletleri yapılarak ve şişeleme tesisleri kurularak değerlendirilmelidir. Ayrıca bu ve benzeri beldelerde tıbbi ve aromatik bitkilerin yetiştirilmesi yöreye gelir getirici yeni bir kaynak olabilir. Bu yatırımlar yöreye ekonomik ve sosyal faydalar sağlayacaktır.
Güzel ve sakin bir belde olan Deştiğin emekliler ve huzur arayanlar için adeta saklı bir cennet olma özelliğini korumaktadır.