Uluslararası piyasalarda tırmanan enerji krizi, yurt içindeki pompa fiyatlarını doğrudan etkilemeye devam ediyor. Küresel ölçekte tırmanan jeopolitik gerilimler ve ham petrol fiyatlarındaki hızlı yükseliş, akaryakıt ürünlerinde yeni bir fiyat artışı dalgasını beraberinde getirdi. Sektör temsilcilerinden edinilen bilgilere göre, motorin grubunda bu gece yarısından itibaren geçerli olmak üzere litre başına 4,20 TL seviyesinde dev bir artış öngörülüyor. Piyasalarda yaşanan bu sert hareketlilik, ulaşım ve lojistik maliyetleri başta olmak üzere genel fiyatlar genel düzeyini de doğrudan tehdit eder hale geldi.
Söz konusu artışın arkasında yatan temel faktörler incelendiğinde, Orta Doğu merkezli askeri ve siyasi gerginliklerin Hürmüz Boğazı üzerindeki sevkiyat risklerini artırması ilk sırada yer alıyor. Bunun yanı sıra Rusya Federasyonu tarafından alınan dizel ihracatı kısıtlama kararları ve Brent petrolün varil fiyatının 100 Dolar barajını aşması, imalat ile tedarik zincirini derinden sarstı. Küresel piyasalarda motorinin metrik ton fiyatının 1280 Dolar sınırına dayanması ve halen 1270 Dolar civarında işlem görmesi, iç piyasadaki maliyet baskısını gün geçtikçe daha da ağırlaştırıyor.
Vergi Kalkanı Tamamen Eriyor
Sektör kaynaklarının yaptığı detaylı hesaplamalara göre, işlenen ürün maliyetleri doğrultusunda aslında motorin için hesaplanan toplam zam ihtiyacı 5,50 TL düzeyinde bulunuyordu. Ancak devletin fiyat artışlarını dengelemek amacıyla uyguladığı eşel mobil mekanizması devreye girerek bu artışın 1,27 TL tutarındaki kısmını Özel Tüketim Vergisi miktarından karşıladı. Vergi feragati sayesinde tüketiciye yansıyacak net rakam 4,20 TL ile sınırlandırılmış olsa da bu hamle devletin alacağı vergi payını tamamen tükenme noktasına getirdi.
Bu son fiyat düzenlemesiyle birlikte motorin ürünündeki Özel Tüketim Vergisi payı tamamen sıfırlanmış olacak. Vergi esnekliğinin tümüyle ortadan kalkması, bundan sonra uluslararası piyasalarda yaşanabilecek her türlü yukarı yönlü hareketin hiçbir vergi sönümleyicisi olmadan doğrudan pompa fiyatlarına yansıyacağı anlamına geliyor. Gerçekleşecek son zammın ardından Türkiye genelindeki pek çok şehirde motorinin litre satış fiyatı 80 TL eşiğini resmen aşmış bulunuyor.
Benzin Grubu İçin Yeni Fiyat Artışı Yolda
Motorin tarafında yaşanan bu tarihi yükselişin ardından gözler benzin grubuna çevrildi. Enerji piyasası uzmanları ve dağıtım şirketi temsilcileri, hampetrol ve işlenmiş ürün fiyatlarındaki artış trendinin benzin tarafını da etkisi altına aldığını vurguluyor. Yapılan değerlendirmelere göre, yeni haftanın ilk günü olan pazartesi gününden itibaren geçerli olmak üzere benzin litre fiyatlarına da hissedilir oranda yeni bir zammın gelmesi kaçınılmaz görünüyor.
Piyasa aktörleri, benzin fiyatlarındaki muhtemel artışın da tıpkı motorinde olduğu gibi döviz kuru ve küresel ürün fiyatlarındaki tırmanıştan kaynaklandığını belirtiyor. Tüketiciler motorin zammının şokunu atlatmaya çalışırken, benzin tarafındaki bu yeni beklenti ulaşım bütçeleri üzerindeki baskıyı artırıyor. Dağıtım firmaları pazartesi günü yapılacak olası artışın oranını belirlemek üzere küresel piyasalardaki kapanış rakamlarını yakından takip ediyor.
Sistem Olmasaydı Litre Fiyatı Rakamları Aşacaktı
Mevcut durumu değerlendiren sektör yetkilileri, eşel mobil sisteminin devreye alındığı mart ayı başındaki vergi oranlarına dikkat çekiyor. O dönemde motorin litresinden alınan Özel Tüketim Vergisi tutarının yaklaşık 14 TL seviyelerinde olduğu hatırlatılıyor. Aradan geçen zaman zarfında kademeli olarak düşürülen vergi oranları, pompa fiyatlarının bir nebze olsun kontrol altında tutulmasına ve ani sıçramaların engellenmesine katkı sağladı.
Piyasa uzmanları, ürünün ham fiyatına önce Özel Tüketim Vergisi'nin, ardından da %20 oranındaki Katma Değer Vergisi'nin eklendiği bir vergilendirme yapısı bulunduğunu ifade ediyor. Eğer vergi feragatine dayalı bu özel dengeleme mekanizması işletilmemiş olsaydı, motorinin litre fiyatının bugün itibarıyla 100 TL sınırına yaklaşmış olacağı vurgulanıyor. Vergi marjının bitmesiyle birlikte akaryakıt piyasalarında tamamen serbest piyasa maliyetlerinin geçerli olacağı yeni bir döneme girilmiş oluyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
