Geçen haftaki yazımızda George Orwell'in Hayvan Çiftliği'nden bahsetmiştik. Bu hafta da devam edelim kitaplar üzerinden konuşmaya.
***
Peter Michael Senge yetmişine merdiven dayamış bir Amerikalı. Yüksek öğrenimini havacılık ve uzay bilimleri alanında yapmış. Bu sırada felsefe eğitimi de almış. Yüksek lisansı sosyal sistem modellemesi, doktorası ise yönetim konusunda!
Anasının mühendis olsun diye okula gönderdiği bu zat, bütün dünyada Beşinci Disiplin adlı kitabı ile ünlü.
Bizde zaman zaman örneklerine şahit olduğumuz gibi, hocaları kardeşim ne işi var mühendisin sosyal bilimlerde, bizim kendi mezunlarımız yok mu? demiş olsaydı, iş ve yönetim dünyası bu dahiden de kitabından da mahrum kalacaktı.
***
Türkçede rakamlardan sonra inci ekinin yer alması bir sıralama olgusundan bahsettiğimizi anlatır. Örneğin yedinci sanat dediğimizde klasik güzel sanatlar olan resim, heykel, mimari, dans, şiir ve müzikten sonra teknolojinin verdiği imkânlarla el ele ortaya çıkan fotoğraf sanatı anlaşılır.
Beşinci disiplin deyince neyi anlayacağız? İlk dört disiplin ne? Beşincisi ne zaman ortaya çıkmış? Kitabın yazarı mı bulmuş bu disiplini gibi sorular aklımıza gelebilir. Çok mantıklı olan bu sorulara ne yazık ki cevap bulamıyoruz Seng'nin kitabında.
Beşinci Disiplin'de anlatılan, beş bölümden (kişisel ustalık, zihni modeller, paylaşılan vizyon, takım halinde öğrenme, sistem düşüncesi) oluşan bir yapı. Bu yapı örgütünüzü öğrenen bir örgüt haline dönüştürüyor.
Nedendir bilmem, bizde örgüt kelimesi oldum olası sakıncalı bir kelime olagelmiştir. İş hayatının ve yönetim biliminin gündelik hayatımızda yeri hiç olmadığı kadar artmasına rağmen bu sakıncalılık halinin hâlâ sürmesi ilginçtir. Örgüt deyince ortak bir amacı veya işi gerçekleştirmek için bir araya gelmiş kurumların veya kişilerin oluşturduğu birlikten başka bir kastımız yoktur.
***
Peter M. Senge'nin Beşinci Disiplin adlı kitabını okuyalı yıllar oldu. Kitabın özü diyebileceğimiz 11 maddelik Beşinci Disiplinin Yasaları hayata bakışımı etkileyen sözleri içeriyor. Birkaç gün önce notlarımı karıştırırken rastlayınca sizlerle paylaşmadan geçmemem gerektiğini düşündüm. Eminim herkesin alacağı bir şeyler vardır.
1. Bugünün problemleri dünün çözümlerinden kaynaklanır.
2. Ne kadar sıkı yüklenirseniz, sistem de o sıkılıkla geriye iter.
3. Davranış kötü sonuçlardan önce iyi sonuçlar doğurur.
4. Bir sorundan kolay çıkış normalde o soruna geri götürür.
5. Tedavi hastalıktan daha kötü olabilir.
6. Daha hızlı daha yavaştır.
7. Neden ve sonuç, zaman ve uzamda birbiriyle yakından ilintili değildir.
8. Küçük değişiklikler büyük sonuçlar üretebilir ancak en yüksek kaldıraç gücüne sahip olanlar çoğu kez en az görünür olanlardır.
9. Hem pastanız olur, hem de onu yiyebilirsiniz, ama aynı anda değil.
10. Bir fili ikiye bölerek iki küçük fil elde edilmez.
11. Kabahat yükleme diye bir şey yoktur.
***
Beşinci Disiplin'i herkese, ama özellikle de yöneticilere ve girişimcilere, hararetle tavsiye ediyorum.
***
Bu dünya yapıp ettiklerimizin yankılanıp bize döneceği bir dağdır. (Mevlana)