Kurtuluş Savaşı yıllarında Ankara merkezli olarak yürütülen milli mücadelenin yalnızca cephelerde değil, diplomasi masasında da önemli kazanımlar elde ettiği biliniyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla birlikte kurulan Ankara Hükümeti, hem içte hem dışta varlığını kabul ettirme mücadelesi verdi. Bu süreçte elde edilen ilk siyasi başarı, genç devletin kaderini belirleyen dönüm noktalarından biri olarak tarihe geçti. Kamuoyunda sıkça merak edilen “Ankara Hükümetinin ilk siyasi başarısı hangisidir” sorusunun yanıtı, Doğu Cephesi’nde kazanılan askeri üstünlüğün ardından imzalanan Gümrü Antlaşması ile netlik kazandı.
Doğu Cephesi’nde Kazanılan Askeri Üstünlük
Milli Mücadele’nin ilk yıllarında Ankara Hükümeti birden fazla cephede aynı anda mücadele etmek zorunda kaldı. Doğu Cephesi, bu cepheler arasında stratejik açıdan büyük önem taşıyordu. Bölgedeki çatışmalar, Ermenistan ile yaşanan sınır anlaşmazlıkları nedeniyle yoğunlaşmıştı. Türk ordusu, Kâzım Karabekir Paşa komutasında yürütülen askeri harekâtla kısa sürede önemli başarılar elde etti. Bu askeri üstünlük, sahadaki dengeleri Ankara Hükümeti lehine çevirdi ve Ermenistan’ı masaya oturmaya zorladı.
Gümrü Antlaşmasına Giden Diplomatik Süreç
Askeri başarının ardından diplomatik girişimler hız kazandı. Ermenistan, yaşanan askeri kayıplar ve ilerleyen Türk birlikleri karşısında barış talebinde bulunmak zorunda kaldı. Görüşmeler Gümrü kentinde başladı ve kısa sürede somut bir metin üzerinde uzlaşma sağlandı. Bu antlaşma, TBMM Hükümeti adına imzalanan ilk uluslararası belge olma özelliğini taşıdı. Böylece Ankara Hükümeti, kendisini yalnızca bir direniş hareketi değil, muhatap alınması gereken bir siyasi otorite olarak kabul ettirdi.
Antlaşmanın İçeriği ve Getirdiği Kazanımlar
Gümrü Antlaşması ile birlikte Türkiye’nin doğu sınırlarına ilişkin önemli kararlar alındı. Kars ve çevresinin Türkiye’ye bırakılması kabul edildi. Ermenistan, Sevr Antlaşması’nı tanımadığını resmi olarak beyan etti. Ayrıca Doğu Anadolu’da Ermeni nüfusun çoğunlukta olduğu iddiaları geçerliliğini yitirdi. Bu hükümler, Ankara Hükümeti’nin milli hedefleriyle uyumlu bir çerçeve çizdi ve Misak-ı Millî doğrultusunda önemli bir adım atılmasını sağladı. Antlaşma sayesinde Doğu Cephesi’ndeki silahlı çatışmalar sona erdi ve Ankara Hükümeti batıdaki mücadeleye daha fazla odaklanma imkânı buldu.
Uluslararası Meşruiyetin İlk Adımı
Gümrü Antlaşması’nın en önemli sonuçlarından biri, Ankara Hükümeti’nin uluslararası alanda fiilen tanınmaya başlaması oldu. Bu antlaşma ile TBMM Hükümeti ilk kez bir devletle resmi ve bağlayıcı bir anlaşma imzaladı. Bu durum, İstanbul Hükümeti’nden bağımsız olarak Ankara’nın tek temsil gücü olduğunu ortaya koydu. Diplomatik alanda elde edilen bu başarı, ilerleyen süreçte yapılacak diğer antlaşmaların da önünü açtı ve Ankara Hükümeti’nin dış politika alanındaki güvenilirliğini artırdı.
Milli Mücadelede Tarihi Bir Dönüm Noktası
Gümrü Antlaşması, yalnızca bir sınır anlaşması olmanın ötesinde, Türk Kurtuluş Savaşı’nın siyasi boyutunda kritik bir eşik olarak değerlendirildi. Bu başarı, askeri zaferlerin diplomatik kazanımlara dönüştürülebileceğini gösterdi. Ankara Hükümeti, bu antlaşma ile hem doğudaki tehdidi ortadan kaldırdı hem de uluslararası arenada söz sahibi olabileceğini kanıtladı. Milli Mücadele’nin ilerleyen safhalarında elde edilen diğer diplomatik başarıların temelinde, Gümrü Antlaşması ile kazanılan bu ilk siyasi tecrübe yer aldı.
Ankara Hükümeti’nin ilk siyasi başarısı olarak kabul edilen Gümrü Antlaşması, genç Türkiye’nin bağımsızlık yolundaki kararlılığını ve diplomasi gücünü ortaya koyan tarihi bir belge olarak hafızalarda yerini aldı.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
