Bosna’nın İstanbul’u Travnik

İki yıl önce ziyaret ettiğim Travnik şehrini bu yaz yeniden ziyaret etme fırsatı buldum. Travnik Bosna’daki Osmanlı mührünün en güzel sembollerinden. Şehre girişten itibaren burası Osmanlı eserlerini görmeye başlıyorsunuz. Osmanlı Devleti ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun mimari eserleriyle örüldüğü Travnik’te günlük hayat sessiz ve sakin bir şekilde devam ediyor. Şehrin her yerinden küçük dereler akıyor. Buz gibi su Travniklilerin doğal kliması olmuş.
Travnik Bosna-Hersek'in merkezinde, Saraybosna’nın 90 kilometre batısında yer alan şehir. Merkez Bosna Kantonu'nun başkenti. Travnik vezirler şehir olarak bilinir. Çünkü Osmanlı İmparatorluğu'na onlarca devlet adamı yetiştirmiştir. Şehirde bir fotoğraf karesine 40 cami sığdığı söylenir. Gerçekten de şehir bir Osmanlılık göstergesi olarak sayısız türbe ve camiye sahiptir. Bir zamanlar Bosna Eyaleti’nin merkeziydi. Travnik ayrıca Nobel ödüllü yazar Ivo Andriç’in doğduğu şehirdir.
Saraybosna’dan Travnik’e süren 2 saatlik yolculuğun ardından Ressam arkadaşım Velid Trkiç, Süleyman Paşa Camisi önünde beni karşıladı. Daha sonra birlikte Osmanlı kalesine çıktık. Velid Trkic, kale hakkında bilgi verdi ve yaptığı resimleri gösterdi. Kalenin çok uzun geçmişi var. Bu kale Türkler, Bosna’ya gelmeden önce yapılmış. Türkler geldikten sonra kaleyi daha fazla güçlendirmişler ve Osmanlı mimarisinin mührünü vurmuşlar. Osmanlı burada 500 yıl boyunca kalarak, şehri camilerle, bedestenlerle, çeşmelerle daha da güzelleştirmişler. Yaşanan onca işgale, savaşa ve yıkıma rağmen bu eserler ayakta kalmayı başarabildi. Osmanlı Travnik’ten ayrılalı 130 yılı geçti. Fakat geçen zaman içerisinde ne insanların kalbinden Osmanlı sevgisi, ne de şehirde Osmanlı mührünü yok etmeyi başaramadılar. Travnik halkı, bizden daha Osmanlı. Türklere karşı büyük sempatileri var. Yolda ve parkta gördüğüm çocukların üzerlerinde Türk bayraklı t-shirtlerin olması bunun en güzel örneği. Bazı yaşlıların fes giymesini de unutmamak lazım. Osmanlı kültürü Bosna’da daha canlı.
OSMANLI’YA VEZİR YETİŞTİREN ŞEHİR
Travnik tarih boyunca Osmanlı’ya vezir yetiştiren bir şehir olması bakımından da önemli bir şehir. Bosnalılar Travnik’i “Vezirski Grad” diye çağırırlar. Türkçe karşılığıyla Vezirler Şehri Travnik… Travnik’te camilerin avlularında ve şehir mezarlıklarında vezirlerin mezarları bulunuyor. Osmanlı Devleti’nin Bosna’yı fethinden sonra, şehir nüfusunun büyük bir çoğunluğu Müslüman oldu. İdareciler tarafından camiler, pazarlar ve çeşitli altyapı tesisleri inşa edildikçe Travnik bölgenin en önemli yerleşim merkezlerinden biri haline geldi.
Nemçe Seferi sonunda, Avusturya karşısında uğranılan ve tarihe Zenta bozgunu olarak geçen facia üzerine Balkanlarda Osmanlı askerî gücü zaafa uğradı. Bosna Muhafızı Mehmed Paşa’nın ölümüyle askerlerin öndersiz kalması üzerine Avusturya ordusu komutanlarından Savoy Prensi Eugene açık bir şehir haline gelen Saraybosna’yı işgal etti. Şehri 120 camisiyle birlikte yıkıp yaktı. Osmanlı Devleti tarafından gönderilen muhafızların yaklaştığını haber alınca ise alelacele geri çekildi. Yaşanan bu acı olaylardan sonra Bosna Eyaletinin başşehirlik görevi Travnik'e geçti ve vezirler bu şehirde yaşamaya başladı. Bu dönem Travnik'in altın devri olarak bilinir ve “vezirler şehri” ismiyle anılmasının nedeni budur. Günümüzde Tranvik'te 19 vezirin mezar veya türbesi bulunuyor. Travnik’e ayrıca, Fransa ile Avusturya-Macaristan’a en yakın Osmanlı eyalet merkezi olması nedeniyle “Bosna'nın İstanbul'u” ismi de verilmiştir. Bu ismin verilmesinin bir diğer nedeni de çok sayıda caminin bulunuyor oluşudur. Tarihi Travnik kalesinden bir fotoğraf karesine 7 camiyi sığdırabilmek mümkün. Son yıllardaki nüfus bilgileri ise tamamen tahmine dayalıdır. Mültecilerin geri dönmesi ve doğum oranlarındaki artış nedeniyle bölge nüfusunun yeniden 70 bin’lere, merkezinin ise 26 bin civarına çıktığı sanılmaktadır.
Şehrin ekonomisi 90'lardaki savaş sırasında ağır hasar gördü. Günümüzde bölgenin en yaygın ekonomik faaliyetleri kırsal kesimlere has bir özellik olan tarım ve hayvancılıktır. Et ve süt ürünleriyle ilgili gıda işletmeleri vardır. Ayrıca kibritten mobilyaya kadar çeşitli imalathanelerde bulunmaktadır. Eski bir yerleşim olması nedeniyle Travnik’te birçok tarihi önemi olan yapı ve kalıntılar bulunmaktadır. Özellikle Osmanlı döneminde eyalet merkezi oluşu nedeniyle zengin bir kültürel mirasa sahip olmuştur. Bu dönemden kalan çok sayıda cami ve doğu kültürüne has özellikler taşıyan evler iyi korunmuştur ve halen işlevseldir. Osmanlı sanatının incelikleri yansıtan çok sayıda mezar taşları göze çarpıyor.. Bunların yanı sıra Travnik'te kiliseler, bir saat kulesi ve çok sayıda su kaynakları bulunur. 1950'de yapılan şehir müzesi de Travnik’i kültürel bakımdan çekici hale getiren özelliklerden birini oluşturur.

İBRAHİM BÜYÜKEKEN GEZİ YAZISI DEVAMI YARIN