Teknoloji gelişti el sanatı bitti!

 Değişen yaşam biçimi içinde küresel pazara Çin’in girmesi ile birlikte bir çok el sanatı da bitme noktasına geldi. Anadolu binlerce yıllık geçmişinde onlarca medeniyete ev sahipliği yapmasından dolayı her alanda büyük gelişme göstermiştir. Coğrafi konumu nedeniyle Anadolu ilmi ve bilimsel çalışmaların yanı sıra çok sayıda el sanatının da dünyaya yayılmasına sağlamıştır. Özellikle 1071 Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'ya gelen Türkler bu zengin sanat ve uygarlık kültürlerini de beraberinde getirmişlerdir. Fakat aradan geçen zaman içinde teknolojide gelişen gelişim ve buna bağlı olarak toplumların yaşayışlarında meydana gelen değişimlerle birlikte el sanatlarına ilgi giderek azalmaya başlamıştır. Sanatlarla ilgilenen uzmanlara göre el sanatlarına yönelik mesleklere ilginin azalmasının temel nedenini değişen yaşam biçimi oluşturuyor. Günümüz teknolojinin ilerlemesiyle birlikte yaygınlaşan elektronik cihazlarının insanın yaşamını kolaylaştırması dolayısıyla el sanatlarına da ilginin azaldığını belirten uzmanlar, fakat el sanatlarına ilgi azalmasına rağmen toplumların geçmişi devamlı olarak hatırladıkları için bu meslekleri hobi olarak yaygınlaştırılacak kursların açılması gerektiğini belirtiyor. Kaybolan el sanatları ve meslekler içinde ise en fazla keçecilik, koşumculuk, hasırcılık, nalbantlık, esansçılık, semercilik, kaşıkcılık, sedefkârlık, zembilcilik, urgancılık, taş işçiliği, çömlekçilik, cam işçiliği, kundekarcılık, dokumacılık, kalaycılık yer alıyor.

 

 

EL SANATLARI TEKNOLOJİYE YENİLDİ
Konya Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği Başkanı Bekir Duvarcı, bazı el sanatlarının gelişen zaman içinde yok olmaya yüz tuttuğunu söyledi. Geçmişte var olan birçok sanatın bugün isminin dahi hatırlanmadığını, bunun temel nedeninin ise gelişen teknolojiyle birlikte değişen yaşam biçiminin etkili olduğunu ifade eden Bekir duvarcı, şöyle konuştu: “Bazı meslekler yok olmaya yüz tutuyor, çağın gereği olarak başka meslekler ortaya çıkıyor. 1954 yılında Konya’da Esnaf Dernekleri Birliği kurulduğunda birçok mesleğin var olduğunu görüyoruz. Geçmişte Dokumacılar Derneği, Makinistler Derneği, Tek Atlı Arabacılar Derneği, Testiciler Derneği gibi kuruluşlar varken bugün bu derneklerin hiçbiri yok. Çünkü bu derneklerdeki el sanatları yok olmuştur. Dokumacıların yerini tekstil fabrikaları almıştır. Doğanhisar’da kurulan Testiciler Derneği’ne üye bugün 1-2 kişi kalmıştır. Artık insanlar testi kullanmamakta bunun yerine camdan yapılan şişe veya sürahileri kullanmaktadır. Konya’da bir zamanlar yaygın cam işçiliği de fabrikalara yenilmiştir. Bir zamanlar her yerde bakır ve kalaycılar yer alırken bugün bir kalaycı bulmak zorlaşmıştır. Çünkü bir makine yüzlerce insanın yapacağı işi kısa sürede yapabiliyor.” 
BİR ZAMANLAR ÜRETİYORDUK ŞİMDİ SATIN ALIYORUZ
Mesleklerin son yıllarda yok olmasını sağlayan bir diğer etkenin ise Çin ürünlerinin dünyayı sarması olduğunu aktaran Duvarcı, ucuz Çin malları neticesinde bin bir emekle yapılan ve insanın ruhunu okşayan el sanatlarının birer birer yok olduğunu aktardı. Duvarcı, “Şimdi bir makine halısı, el dokuması halısı kadar insana güzel gelmez. Bir el sanatı halıda estetik ve emek vardır. Böyle olduğu içinde uzun yıllar dayanıklıdır. Ancak bir makine halısı çok uzun yıllar kullanılmaz. Eskidiği zaman gider yenisini alırız. Fakat Anadolu’da 300–400 yıllık kullanılan halılar var. Geçmişte her köşe başında saat ve gözlük tamircileri olurdu. Şimdi ise Çin malları ucuz gözlük ve saat yaygınlaştığı için tamircilik yapanlar dükkânlarını kapattı ve çağın gereği olan telefon tamirciliği veya satışı işine girdi. Onun için el sanatlarını yaygınlaştırmalıyız. Almanlar bizden 1950’li yıllarda ahilik kültürünü alarak meslek liselerinde uygulamalı sisteme geçmişlerdir. Yani öğrenci ders harici zamanlarında okuduğu alanla ilgili çalışıyor, ders zamanında ise dersine gidiyor. Böyle olduğu içinde de birçok sanatı geliştirerek devam ettiriyorlar. Biz ise zamanla makinelere bağlanarak el sanatlarımızı atmışız ve bugün Çin’in ürettiği ürünleri alıyoruz. Bizden birçok el sanatını öğrenen Çin bugün öğrendiği sanat ürünlerini üreterek bize satıyor. Sadece Çin değil Avrupa ve Ortadoğu ülkelerindeki birçok el sanatı mesleği de Anadolu’dan öğrenilmiştir. Bu açıdan Anadolu birçok açıdan önemli bir değerdir. Ancak biz bu değerleri zamanla değersizleştirmişiz. Şimdi ise tekrar kaybolan bu sanatları çeşitli kurslarla canlandırmaya çalışıyoruz” dedi.

 

 

EL SANATLARINI ÖĞRETEN KURSLARA AĞIRLIK VERİLMELİ
Bu nedenle vatandaşlara el sanatlarının açılacak kurslarla öğretilmesi gerektiğini dile getiren Duvarcı, belediyelerin açmış oldukları kurslarla bunu çok iyi yerine getirmeye başladıklarını söyledi. Özellikle evde oturan kadınların tüketici konumundan çıkıp üretici konuma geçtiklerini aktaran Duvarcı, “Bu kursları düzenleyen Halk Eğitim Merkezlerine, SELMEK, KARMEK, MERMEK ve KOMEK kurslarımıza teşekkür ediyorum. Belediyelerimizin açmış oludğu bu kurslara binlerce vatandaş gitmeye başlamıştır. Bu sayede unutulan dokumacılık, çinicilik, cam işçiliği, hattatlık, taş işçiliği, çömlekçilik gibi birçok el sanatımız hayat bulmaya başlamıştır. İleriki yıllarda daha çok insanın bu sanatları öğrenmesiyle Çin malları rağbet görecek ve Anadolu’nun binlerce yıllık sanat ürünleri tekrar hayat bulacaktır” dedi.
HASAN AYHAN