Aliya İzzetbegoviç’in ardından Bosnalı Müslümanların lider sıkıntısı yaşadığını ve Bosna’nın zor bir süreç yaşadığını ifade eden Hamdo Eyüpoviç, Türkiye’nin dostluğuna ve himayesine ihtiyaç duyduklarını söyledi
SUNUŞ:
1992-1995 yılları arasında meydana gelen savaşta büyük yıkım yaşayan ve kitlesel göçlere şahit olan Bosna-Hersek, aradan geçen 17 yıla rağmen hala yaralarını sarmak için çalışıyor. Özellikle Dayton Antlaşması’nın getirdiği karmaşık siyasi yapı ve bir türlü sağlanamayan istikrar Bosna-Hersek’in gelişmesinin önündeki en büyük engel olarak ortaya çıkıyor. Geçtiğimiz hafta Komutanım Aliya konulu konferansa katılmak için Konya’ya gelen Hadzici Belediye Başkanı Hamdo Eyüpoviç, Bosna-Hersek’i ve ülkede yaşanan son gelişmeleri değerlendirdi. Eyüpoviç, Bosnalı Müslümanların Aliya İzzetbegoviç’in ardından yaşanan lider boşluğunu dolduramadığını ve Boşnaklar arasında siyasi bölünmüşlüğün getirdiği siyasi ve ekonomik olumsuzlukları anlattı.
** Bosna-Hersek’te yaşanan savaşın üzerinden 17 yıl geçti. 1995’ten bu yana ülkede yaşanan sorunların çözümünde mesafe alınabilindi mi?
-Saraybosna kantonun 9 belediyesinden biri olan Hadzici Belediye Başkanıyım. İki dönemdir belediye başkanlığı yapıyorum. 8 yıldır belediye başkanlığı yapıyorum. Belediyecilik zor ve cefası zor olan bir meslek. Hala birçok yerin savaştan izleri duruyor. Birçok yokluk sıkıntı devam ediyor. 8 yılda ciddi bir ilerleme sağladık. Mevcut durum çok farklı şu anki durumdan. Hadzici Belediyesi, Saraybosna ve Mostar arasında bulunuyor. Sanayi bölgesi olarak biliniyor. Savaşın en yoğun yaşandığı bölgelerden birisidir. Savaş sırasında çok sayıda fabrika zarar gördü. Savaş sırasında göç etmiş, hicret etmiş insanların geri dönüşlerini sağlamak ve bunun yanında onlara iş imkanları sağlamak istiyoruz. Ekonomik refahı artırmayı hedefliyoruz. Savaş sırasında yaşanan geri dönmelerin ancak yüzde 50’sini başardık. Boşnak-Hırvat Federasyonu’nda ancak yüzde 50 geri dönebildi. Sırpların çoğunlukta olduğu yer olan Republika Sırpska’da ise bu oran yüzde 10 civarında. Sırp Cumhuriyeti’ne dönen Boşnak nüfusunun oranı yüzde 10 civarında. Bu sorun şu an Bosna-Hersek’in en büyük sorunu olarak karşımıza çıkıyor. Şu an Sırpların çoğunluktaki oldukları bölgeler savaştan önce yüzde 45’idi. Şu an hemen hemen yüzde 90’ları geçen Sırp nüfusu var bu bölgelerde. Savaş sırasında çıkardıkları kişilerin geri dönüşünü engelliyorlar.
**Sizce yaşanan bu sorunların sebebi nedir? Bu sorunların çözümü için neler yapılıyor?
-Şu anki durumun asıl kaynağı Dayton Antlaşması’dır. Dayton Barış Antlaşması 1995’te imzalandı. Bu anlaşma aynı zamanda Bosna-Hersek’in anayasası konumunda. Bu Dayton Barış Antlaşması’nın getirdiği olumsuzluklar devam ediyor. Bu antlaşmanın Bosna’da yaşanan savaşı durdurması dışında hiçbir maddesi adil bir anlaşma değildir. Dayton Antlaşması çok karmaşık bir yapıyı ortaya çıkarmıştır. Belediyeler ve kantonlar mevcut. 2 ayrı federasyon mevcut. Ondan sonra devlet mevcut. İşleyişi zor olan siyasi ve anayasal yapısı mevcut. Böyle siyasal yapıda hızlı hareket etmek imkânsız oluyor. 95 yılına kadar karşılıklı çatıştığınız insanlarla Bosna-Hersek’i beraber inşa etmek zorundayız. Şu an itibariyle Bosna-Hersek’in durumu
** Özellikle Türkiye’nin son yıllarda gerçekleştirdiği Balkan açılımın nasıl değerlendiriyorsunuz? Özellikle Dış İşleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun girişimlerini faydası oldu mu?
-Şu anda devan eden bir süreç var. Türkiye’nin çabaları devam ediyor. Türkiye’nin aktif bir rolü var fakat sonuç yok. Türkiye’nin bu girişimlerinden çok memnunuz. Fakat bir çözüme gidilemiyor. Özellikle Sırbistan’ın Kosova hassasiyeti Bosna’nın iç meselelerine dahil olmasına neden oluyor. Sırbistan, Bosna’da taviz koparmaya çalışıyor. Sırbistan’ın toprak bütünlüğe saygı gösterilmiyorsa, neden Bosna’nın toprak bütünlüğüne saygı gösteriliyor? diye soruyorlar. Sorunun çözümü için çabaların devam etmesi gerekiyor.
ALİYA’DAN SONRA LİDER BOŞLUĞU YAŞANIYOR
** Bosna-Hersek’te çok sayıda siyasi parti var. Özellikle bunların yarısından çoğu Boşnaklara ait. Bu durum Boşnaklar arasında birlik ve beraberliği olumsuz etkilemiyor mu?
-Bosna’da yaşanan olumsuzlukları sadece diğerlerinden bilmek doğru olmaz. Bosna’da şu anda 180 parti mevcut. Bunların büyük bir kısmı ise Boşnakların kurduğu partilerden oluşuyor. Bu kadar dağılmış bir siyasi parti yüzünden enerjimiz boşa gidiyor. Ülkenin sorunlarını çözecek enerjiyi kendimizde bulamıyoruz. Hâlbuki çözüm yolu birdir. Dolayısıyla er ya da geç çözüme ulaşılacak. Biz sürekli dualarımızda iradesi güçlü siyaseti güçlü bir lider için dua ediyoruz. Öyle bir siyasi lidere ihtiyacımız var ki; önce Boşnakları bir araya getirecek, sonra Sırpları ve Hırvatları bir araya getirecek bir lider gerekiyor. Şu an bahsettiğimiz siyasi partilerin sayısı çok yüksek fakat 5-6 parti büyük fakat onların hiçbiri bu vasıflara sahip değil. Aliya İzzetbegoviç’ten sonra Boşnakların içerisinde lider çıkmadı. Biliyoruz ki; öyle bir lider çıkarsa sorunlarımız çözülecektir.
**Bu dağınık siyasi partilerle birleşme yolunda bir adım atılmıyor mu? Türkiye’nin bu süreçte nasıl bir desteğini bekliyorsunuz?
-Liderlerin siyasi görüşleri o kadar dağınık duruyor ki; birbirleriyle görüşemiyorlar bile. Ortak bir platformda bile bir araya gelemiyorlar. Bu siyasi belirsizlik halkı da olumsuz etkiliyor. Hem de insanları siyasete karşı soğutuyor hem de ülkenin ekonomik durumunun düzelmesini geciktiriyor. Siyasi istikrar oluştuktan sonra ancak ekonomik büyüme söz konusu olabilir. Türkiye’deki siyasi istikrarın aynısı bizde de olmalı. Türkiye’nin Balkanlara ve özellikle Bosna’ya ilgisi bizim büyük önem taşıyor. Çünkü biz Boşnaklar Balkanlarda son 150 yılda 11 defa büyük katliamlara uğradık. Önümüzdeki dönemde güçlü bir dost ülkemiz olmasa 12.’nin de olması her zaman söz konusu olabilir. Onun için Türkiye’nin tüm çabalarına rağmen maalesef bizim tarafımızda bunun yeterince karşılık bulmadığına inanıyorum. Türkiye ile istenilen seviyede bir bütünleşme sağlanamadı. Bunu kim yapacak bilemiyorum fakat öyle bir işbirliği olmalı ki; bizim hayatta kalmamızı sağlamalı. Bu işbirliğini geliştirecek lider Bosna’nın da lideri olacaktır.
‘ADALETİ AHİRETTE BEKLİYORUZ’
**2008 yılından bu yana önemli savaş suçluları birbir yakalandı. Bu konuda adil yargılanacaklarına inanıyor musunuz?
-Bu dünyada adaletin sağlanacağını düşünmüyorum. Adaleti ancak ahirette bekliyoruz. Sırpların Bosna’da soykırım kabul etmeleri, kendilerinin de bu soykırıma ortak olduklarını kabul etmeleri demektir. Soykırımı yapanlar aynı zamanda adaleti sağlamakla görevli olarak gördüler. Savaşın başından itibaren BM dâhil uluslar arası güçler bu soykırımın ortağıdır. Silah ambargosunu bize yaptılar. Hırvatlar ve Sırplar ise ağır silahlara sahipti. Bizim ellerimizi bağladılar ve onları üzerimize saldılar. Bizi yok etmeleri için belli süre verdiler. 4 sene boyunca onlara bir mühlet verdiler. Bizim güçlenip inisiyatif almaya başladığımız dönemde, topraklarımızı geri almaya başladığımız zamanda bizim savaşı kazanacağımızı anladılar. Savaşı biz kazanacağımız zaman durdurdular. Avrupa Birliği’nin iki yüzlü politikasının bugün de devam ettiğini görüyoruz. Bosna’nın AB’ye ve NATO’ya girişi konusunda sürekli bir bahane üretiyorlar. Ülke büyüklüğü için zaten AB için hızlı bir şekilde üye yapabileceği bir ülke. Romanya ve Bulgaristan’ı AB’ye aldılar. Bosna, bu ülkelerden daha gelişmiş durumda. Türkiye’ye yaptıklarını Bosna’ya da yapıyorlar. Aynı siyaseti güdüyorlar. Türkiye’ye, Bosna’ya ve Kıbrıslı Türklere aynı siyaseti güdüyorlar.
**17 yıl önce savaştığınız insanlarla bir arada olmak nasıl bir duygu?
-11. katliam ve her seferinden sonra orada beraber yaşamak zorundayız. Tüm bu saldırı ve katliamları planlayanlardan değilse, bunların da başka güçler tarafından kullanılmış olduğunu görüyoruz. Birbirimizi sevmesek de Bosna-Hersek için beraber çalışmak zorundayız. Sadece Sırplarla ve Hırvatlarla yaşamak zor değil. Küçük bir Müslüman halk olan Boşnaklar, Hıristiyan denizinde yaşıyor. Birlikte yaşamaktan başka çaremiz yok.
**Hamdo Eyüpoviç kimdir?
-1959’da Bosna-Hersek’te dünyaya geldi. Uzun yıllar Makine Mühendisliği yaptı. Savaştan önce Yugoslavya’nın en büyük enerji şirketinde mühendis olarak proje biriminin başında bulunuyordu. Savaş sırasında birçok görev aldı. Savaş başlamadan önce savunma organizatörlerinden birisi oldu. Savaş sırasında önemli görevler üstlendi. Alay komutan yardımcılığı yaptı. Aliya İzzetbegoviç’in kurduğu SDA Partisinin Hadziçi İlçe Başkanlığı yaptı. Savaş sırasında Hadziçi Belediyesi’nin savaş biriminin başkan yardımcılığını yaptı. 16 Eylül 1991’den 1996’ya kadar Binbaşı olarak görev yaptı. Aktif olarak yeni kurulan orduya için görev teklif edildi. Savaş biter bitmez yıkılan fabrikaları faaliyete geçirmek için çalıştı. 2004’ten itibaren de belediye başkanlığı görevini sürdürüyor. Hamdo Eyüpoviç, evli ve 5 çocuk babası
RÖPORTAJ: İBRAHİM BÜYÜKEKEN
SUNUŞ:
1992-1995 yılları arasında meydana gelen savaşta büyük yıkım yaşayan ve kitlesel göçlere şahit olan Bosna-Hersek, aradan geçen 17 yıla rağmen hala yaralarını sarmak için çalışıyor. Özellikle Dayton Antlaşması’nın getirdiği karmaşık siyasi yapı ve bir türlü sağlanamayan istikrar Bosna-Hersek’in gelişmesinin önündeki en büyük engel olarak ortaya çıkıyor. Geçtiğimiz hafta Komutanım Aliya konulu konferansa katılmak için Konya’ya gelen Hadzici Belediye Başkanı Hamdo Eyüpoviç, Bosna-Hersek’i ve ülkede yaşanan son gelişmeleri değerlendirdi. Eyüpoviç, Bosnalı Müslümanların Aliya İzzetbegoviç’in ardından yaşanan lider boşluğunu dolduramadığını ve Boşnaklar arasında siyasi bölünmüşlüğün getirdiği siyasi ve ekonomik olumsuzlukları anlattı.
** Bosna-Hersek’te yaşanan savaşın üzerinden 17 yıl geçti. 1995’ten bu yana ülkede yaşanan sorunların çözümünde mesafe alınabilindi mi?
-Saraybosna kantonun 9 belediyesinden biri olan Hadzici Belediye Başkanıyım. İki dönemdir belediye başkanlığı yapıyorum. 8 yıldır belediye başkanlığı yapıyorum. Belediyecilik zor ve cefası zor olan bir meslek. Hala birçok yerin savaştan izleri duruyor. Birçok yokluk sıkıntı devam ediyor. 8 yılda ciddi bir ilerleme sağladık. Mevcut durum çok farklı şu anki durumdan. Hadzici Belediyesi, Saraybosna ve Mostar arasında bulunuyor. Sanayi bölgesi olarak biliniyor. Savaşın en yoğun yaşandığı bölgelerden birisidir. Savaş sırasında çok sayıda fabrika zarar gördü. Savaş sırasında göç etmiş, hicret etmiş insanların geri dönüşlerini sağlamak ve bunun yanında onlara iş imkanları sağlamak istiyoruz. Ekonomik refahı artırmayı hedefliyoruz. Savaş sırasında yaşanan geri dönmelerin ancak yüzde 50’sini başardık. Boşnak-Hırvat Federasyonu’nda ancak yüzde 50 geri dönebildi. Sırpların çoğunlukta olduğu yer olan Republika Sırpska’da ise bu oran yüzde 10 civarında. Sırp Cumhuriyeti’ne dönen Boşnak nüfusunun oranı yüzde 10 civarında. Bu sorun şu an Bosna-Hersek’in en büyük sorunu olarak karşımıza çıkıyor. Şu an Sırpların çoğunluktaki oldukları bölgeler savaştan önce yüzde 45’idi. Şu an hemen hemen yüzde 90’ları geçen Sırp nüfusu var bu bölgelerde. Savaş sırasında çıkardıkları kişilerin geri dönüşünü engelliyorlar.
**Sizce yaşanan bu sorunların sebebi nedir? Bu sorunların çözümü için neler yapılıyor?
-Şu anki durumun asıl kaynağı Dayton Antlaşması’dır. Dayton Barış Antlaşması 1995’te imzalandı. Bu anlaşma aynı zamanda Bosna-Hersek’in anayasası konumunda. Bu Dayton Barış Antlaşması’nın getirdiği olumsuzluklar devam ediyor. Bu antlaşmanın Bosna’da yaşanan savaşı durdurması dışında hiçbir maddesi adil bir anlaşma değildir. Dayton Antlaşması çok karmaşık bir yapıyı ortaya çıkarmıştır. Belediyeler ve kantonlar mevcut. 2 ayrı federasyon mevcut. Ondan sonra devlet mevcut. İşleyişi zor olan siyasi ve anayasal yapısı mevcut. Böyle siyasal yapıda hızlı hareket etmek imkânsız oluyor. 95 yılına kadar karşılıklı çatıştığınız insanlarla Bosna-Hersek’i beraber inşa etmek zorundayız. Şu an itibariyle Bosna-Hersek’in durumu
** Özellikle Türkiye’nin son yıllarda gerçekleştirdiği Balkan açılımın nasıl değerlendiriyorsunuz? Özellikle Dış İşleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun girişimlerini faydası oldu mu?
-Şu anda devan eden bir süreç var. Türkiye’nin çabaları devam ediyor. Türkiye’nin aktif bir rolü var fakat sonuç yok. Türkiye’nin bu girişimlerinden çok memnunuz. Fakat bir çözüme gidilemiyor. Özellikle Sırbistan’ın Kosova hassasiyeti Bosna’nın iç meselelerine dahil olmasına neden oluyor. Sırbistan, Bosna’da taviz koparmaya çalışıyor. Sırbistan’ın toprak bütünlüğe saygı gösterilmiyorsa, neden Bosna’nın toprak bütünlüğüne saygı gösteriliyor? diye soruyorlar. Sorunun çözümü için çabaların devam etmesi gerekiyor.
ALİYA’DAN SONRA LİDER BOŞLUĞU YAŞANIYOR
** Bosna-Hersek’te çok sayıda siyasi parti var. Özellikle bunların yarısından çoğu Boşnaklara ait. Bu durum Boşnaklar arasında birlik ve beraberliği olumsuz etkilemiyor mu?
-Bosna’da yaşanan olumsuzlukları sadece diğerlerinden bilmek doğru olmaz. Bosna’da şu anda 180 parti mevcut. Bunların büyük bir kısmı ise Boşnakların kurduğu partilerden oluşuyor. Bu kadar dağılmış bir siyasi parti yüzünden enerjimiz boşa gidiyor. Ülkenin sorunlarını çözecek enerjiyi kendimizde bulamıyoruz. Hâlbuki çözüm yolu birdir. Dolayısıyla er ya da geç çözüme ulaşılacak. Biz sürekli dualarımızda iradesi güçlü siyaseti güçlü bir lider için dua ediyoruz. Öyle bir siyasi lidere ihtiyacımız var ki; önce Boşnakları bir araya getirecek, sonra Sırpları ve Hırvatları bir araya getirecek bir lider gerekiyor. Şu an bahsettiğimiz siyasi partilerin sayısı çok yüksek fakat 5-6 parti büyük fakat onların hiçbiri bu vasıflara sahip değil. Aliya İzzetbegoviç’ten sonra Boşnakların içerisinde lider çıkmadı. Biliyoruz ki; öyle bir lider çıkarsa sorunlarımız çözülecektir.
**Bu dağınık siyasi partilerle birleşme yolunda bir adım atılmıyor mu? Türkiye’nin bu süreçte nasıl bir desteğini bekliyorsunuz?
-Liderlerin siyasi görüşleri o kadar dağınık duruyor ki; birbirleriyle görüşemiyorlar bile. Ortak bir platformda bile bir araya gelemiyorlar. Bu siyasi belirsizlik halkı da olumsuz etkiliyor. Hem de insanları siyasete karşı soğutuyor hem de ülkenin ekonomik durumunun düzelmesini geciktiriyor. Siyasi istikrar oluştuktan sonra ancak ekonomik büyüme söz konusu olabilir. Türkiye’deki siyasi istikrarın aynısı bizde de olmalı. Türkiye’nin Balkanlara ve özellikle Bosna’ya ilgisi bizim büyük önem taşıyor. Çünkü biz Boşnaklar Balkanlarda son 150 yılda 11 defa büyük katliamlara uğradık. Önümüzdeki dönemde güçlü bir dost ülkemiz olmasa 12.’nin de olması her zaman söz konusu olabilir. Onun için Türkiye’nin tüm çabalarına rağmen maalesef bizim tarafımızda bunun yeterince karşılık bulmadığına inanıyorum. Türkiye ile istenilen seviyede bir bütünleşme sağlanamadı. Bunu kim yapacak bilemiyorum fakat öyle bir işbirliği olmalı ki; bizim hayatta kalmamızı sağlamalı. Bu işbirliğini geliştirecek lider Bosna’nın da lideri olacaktır.
‘ADALETİ AHİRETTE BEKLİYORUZ’
**2008 yılından bu yana önemli savaş suçluları birbir yakalandı. Bu konuda adil yargılanacaklarına inanıyor musunuz?
-Bu dünyada adaletin sağlanacağını düşünmüyorum. Adaleti ancak ahirette bekliyoruz. Sırpların Bosna’da soykırım kabul etmeleri, kendilerinin de bu soykırıma ortak olduklarını kabul etmeleri demektir. Soykırımı yapanlar aynı zamanda adaleti sağlamakla görevli olarak gördüler. Savaşın başından itibaren BM dâhil uluslar arası güçler bu soykırımın ortağıdır. Silah ambargosunu bize yaptılar. Hırvatlar ve Sırplar ise ağır silahlara sahipti. Bizim ellerimizi bağladılar ve onları üzerimize saldılar. Bizi yok etmeleri için belli süre verdiler. 4 sene boyunca onlara bir mühlet verdiler. Bizim güçlenip inisiyatif almaya başladığımız dönemde, topraklarımızı geri almaya başladığımız zamanda bizim savaşı kazanacağımızı anladılar. Savaşı biz kazanacağımız zaman durdurdular. Avrupa Birliği’nin iki yüzlü politikasının bugün de devam ettiğini görüyoruz. Bosna’nın AB’ye ve NATO’ya girişi konusunda sürekli bir bahane üretiyorlar. Ülke büyüklüğü için zaten AB için hızlı bir şekilde üye yapabileceği bir ülke. Romanya ve Bulgaristan’ı AB’ye aldılar. Bosna, bu ülkelerden daha gelişmiş durumda. Türkiye’ye yaptıklarını Bosna’ya da yapıyorlar. Aynı siyaseti güdüyorlar. Türkiye’ye, Bosna’ya ve Kıbrıslı Türklere aynı siyaseti güdüyorlar.
**17 yıl önce savaştığınız insanlarla bir arada olmak nasıl bir duygu?
-11. katliam ve her seferinden sonra orada beraber yaşamak zorundayız. Tüm bu saldırı ve katliamları planlayanlardan değilse, bunların da başka güçler tarafından kullanılmış olduğunu görüyoruz. Birbirimizi sevmesek de Bosna-Hersek için beraber çalışmak zorundayız. Sadece Sırplarla ve Hırvatlarla yaşamak zor değil. Küçük bir Müslüman halk olan Boşnaklar, Hıristiyan denizinde yaşıyor. Birlikte yaşamaktan başka çaremiz yok.
**Hamdo Eyüpoviç kimdir?
-1959’da Bosna-Hersek’te dünyaya geldi. Uzun yıllar Makine Mühendisliği yaptı. Savaştan önce Yugoslavya’nın en büyük enerji şirketinde mühendis olarak proje biriminin başında bulunuyordu. Savaş sırasında birçok görev aldı. Savaş başlamadan önce savunma organizatörlerinden birisi oldu. Savaş sırasında önemli görevler üstlendi. Alay komutan yardımcılığı yaptı. Aliya İzzetbegoviç’in kurduğu SDA Partisinin Hadziçi İlçe Başkanlığı yaptı. Savaş sırasında Hadziçi Belediyesi’nin savaş biriminin başkan yardımcılığını yaptı. 16 Eylül 1991’den 1996’ya kadar Binbaşı olarak görev yaptı. Aktif olarak yeni kurulan orduya için görev teklif edildi. Savaş biter bitmez yıkılan fabrikaları faaliyete geçirmek için çalıştı. 2004’ten itibaren de belediye başkanlığı görevini sürdürüyor. Hamdo Eyüpoviç, evli ve 5 çocuk babası
RÖPORTAJ: İBRAHİM BÜYÜKEKEN
|
443 defa okundu...
BAYRAM MİRİK
YASEMİN ESLEM YILMAZ
İSMAİL ÖNGÖREN
MURAT GÖRMEN
